In de stem van dr. Gert Schuitemaker, directeur van het
Ortho Instituut in Gendringen en orthomoleculair
apotheker, klinkt verontwaardiging door. „Er zijn door
de jaren heen talloze onderzoeken gedaan waaruit blijkt
dat goede voeding leidt tot een betere lichaamsweerstand
en bescherming biedt tegen infectieziekten. Toch hoor je
al die deskundigen daar zelden of nooit over. Ze hebben
juist nu een unieke gelegenheid om het
gezondheidsbewustzijn van burgers te verhogen. Het
publiek staat er voor open, maar die kans wordt helaas
niet benut.”
Het lijkt alsof er tegen griep maar twee
opties zijn, stelt Schuitemaker: vaccinatie en de
virusremmer Tamiflu. „Dat refrein herhaalt zich
eindeloos.”
Hygiëne
De orthomoleculair apotheker wijst op de
geschiedenis. „Die laat zien dat schoon drinkwater,
betere hygiëne en goede huisvesting infectieziekten
hebben teruggedrongen en ertoe hebben bijgedragen dat
mensen tegenwoordig veel ouder worden dan vroeger. Op
die punten valt anno 2009 niet veel meer te verbeteren,
maar als het gaat om gezondere leef- en
voedingsgewoonten valt er nog een hele slag te maken.”
Huisarts Jan Baan uit Rijssen is het met Schuitemaker
eens. „In mijn praktijk zie ik dat patiënten vaak
onvoldoende geïnformeerd zijn over gezonde voeding. Het
zeer ruime aanbod in supermarkten maakt keuzes moeilijk.
Velen weten echt niet wat goede volwaardige voeding is.”
Baan geeft daarom geregeld aan patiënten een A4’tje met
voedingstips mee (zie kaders).
Suiker doet de Rijssense huisarts in de ban. „Dat
heeft een negatieve invloed op de stofwisseling en
verzwakt het afweersysteem. Dit geldt ook voor de
verborgen suikers in snoep, koekjes, cake en frisdrank.
Bovendien: omdat suikerhoudende producten veel calorieën
bevatten, blijven de gezonde voedingsmiddelen vaak staan
omdat er een verzadigingsgevoel optreedt.”
Vitaminetekort
Schuitemaker wijst op het in 2008 door het
Voedingscentrum uitgebrachte rapport ”Richtlijnen Goede
Voedselkeuze”. „Uit dit document blijkt dat wie keurig
volgens de regels eet –de bekende schijf van vijf– toch
nog een tekort kan hebben aan de vitamines A en D,
foliumzuur, selenium, ijzer en zink. Dat zijn stuk voor
stuk microvoedingsstoffen die belangrijk zijn voor een
goed werkend immuunsysteem. Tekorten kunnen ertoe leiden
dat het afweersysteem niet optimaal functioneert.”
Baan haalt de resultaten aan van recent onderzoek
onder bijna 19.000 Amerikanen naar vitamine D-gehaltes
in het bloed en de gevoeligheid voor luchtweginfecties.
Deelnemers met lage vitamine D-waarden hebben 40 procent
meer kans op luchtweginfecties dan personen met hogere
vitamine D-niveaus, ongeacht ras of leeftijd. Bij mensen
met chronische luchtwegaandoeningen zoals astma is het
effect nog veel sterker. Astmapatiënten met de laagste
vitamine D-spiegels hebben een vijfmaal zo hoog risico
op luchtweginfecties als personen met normale waarden.
Ook Schuitemaker haalt deze studie aan: „Als je
bedenkt dat griep eveneens een luchtweginfectie is, dan
zie je hoe actueel zulke uitkomsten zijn. Alleen: je
hoort er nauwelijks over.”
Tijdens de afgelopen zomer belandden in Engeland een
op de tien grieppatiënten op de ic, nu is dat een op
vijf. De hoogste medische functionaris binnen de Britse
regering zei daar niets van te begrijpen: „Het lijkt wel
of het virus in het griepseizoen een andere impact heeft
dan in de zomer.”
Schuitemaker ziet een parallel met de
griepverspreiding op het zuidelijk halfrond. Daar greep
het virus de afgelopen wintermaanden –toen het in de VS
en Europa zomer was– ook meer om zich heen dan op het
noordelijk halfrond. „Er kan een link zijn met de
vitamine D-voorziening via de huid uit zonlicht. Als de
r in de maand zit, maakt de huid nauwelijks vitamine D
aan en zakt de concentratie in het bloed. Dan moeten
mensen het vooral hebben van hun voeding en extra
vitamine D-pillen.”
Volgens de Rijssense huisarts komt een vitamine
D-tekort vaker voor dan wordt aangenomen. „Vooral bij
ouderen en bij patiënten met een kwetsbare gezondheid
laat ik geregeld het vitamine D-gehalte in het bloed
bepalen. Velen scoren te laag en een belangrijk deel van
die groep zit ver onder de norm.”
Hoe vitamine D het afweersysteem beïnvloedt, is nog
niet duidelijk. Een tekort leidt in ieder geval wel tot
een daling van bepaalde ontstekingseiwitten, zogeheten
cytokinen (TNF-alfa en interleukine-2).
Ook vitamine C ondersteunt volgens Baan en
Schuitemaker het afweersysteem in de strijd tegen
infectieziekten zoals griep. Zo is van deze vitamine C
onder meer bekend dat hij fagocyten (bepaalde witte
bloedlichaampjes die behoren tot het afweersysteem, WvH)
activeert en dat hij de productie stimuleert van
eiwitten die de cel beschermen tegen een virusaanval,
zogeheten interferonen. Schuitemaker: „In
laboratoriumstudies is de antivirale activiteit van
vitamine C aangetoond tegen onder meer polio-, herpes-,
hepatitis-, mazelen-, en griepvirussen.”
Een literatuurstudie van diverse onderzoeken naar het
effect van vitamine C ter voorkoming en behandeling van
verkoudheid laat zien dat hoeveelheden tot 2 gram per
dag de kans op verkoudheid verkleinen en ook de duur van
de verkoudheid iets bekorten, respectievelijk met 5 en 8
procent, statistisch gezien net significant. In een
groep met meer fysieke belasting ligt dit effect
beduidend hoger: een reductie met circa 50 procent.
Schuitemaker: „Extra vitaminen zijn belangrijk, maar
de basis blijft gezonde voeding, voldoende bewegen, het
vermijden van stress en oververmoeidheid. Je voegt de
vitaminen toe, maar ze kunnen goede voeding niet
vervangen.”
„Met gezonde voedings- en leefgewoonten en het
gebruik van extra vitamines moet je trouwens niet
wachten tot de griep al volop rondwaart”, meent Baan.
,Het is beter er op tijd mee te beginnen. Als je griep
krijgt, kun je de doseringen vitamines ophogen. En het
is uiteraard aan te bevelen altijd gezond te eten, ook
als er geen griep heerst.”
Tips
- Veel drinken, bij voorkeur water,
sinaasappelsap, groene thee, kamillethee,
rooibosthee.
- Vermijd afkoeling bij koorts, zorg voor warme
kleding.
- Ga niet te snel weer aan het werk. Het lichaam
moet de tijd krijgen voor herstel.
- Gebruik geen pijnstillers of andere
koortsonderdrukkende middelen. Koorts is een
verdedigingsreactie van het lichaam en remt de
vermenigvuldiging van virussen. Koortsverlagende
middelen ondermijnen de lichaamsafweer.
„Goed ontbijt legt basis voor de dag”
Een goed ontbijt legt volgens huisarts Jan Baan uit
Rijssen de basis voor de dag en verbetert de
concentratie. „Eet ’s avonds niet te laat, te veel of te
zwaar. Die calorieën worden sneller omgezet in vet.
Vermijd suiker, met name de verborgen suikers in snoep,
koek, gebak, ijs en vooral ook in frisdranken. Voeg geen
zout toe.”
In het algemeen adviseert Baan bij ontbijt en lunch
het gebruik van volle graanproducten als volkorenboord,
roggebrood, havermout en ongezoete muesli. Roomboter,
dun smeren, geen margarine. Ook is een gezond ontbijt
samen te stellen met magere kwark, Biogarde of yoghurt
met havermout, een lepeltje lijnzaadolie en wat
vruchtensap. Afwisseling is aan te bevelen.
Broodbeleg
Mogelijkheden voor broodbeleg zijn kaas,
cottagecheese, hüttenkäse, boerenkaas; niet meer dan 40
gram per dag. Zoet beleg met mate: hagelslag extra puur,
appel/perenstroop (koop goede kwaliteit met pure
vruchten, zonder toegevoegde suikers). Andere opties:
ei, liefst zachtgekookt, sardientjes, schijfjes tomaat
en komkommer, radijs.
Zure melkproducten: karnemelk, yoghurt, magere kwark,
Biogarde, Yomild puur, Vifit Naturel (van zuivel geen
gezoete varianten gebruiken).
Verse groenten
Gebruik vooral seizoensgroenten zoals: broccoli,
bloemkool, alle koolsoorten, spruitjes, spinazie,
andijvie, wortelen, rode bietjes, uien, prei, knoflook,
sjalot, bieslook. Zo veel mogelijk rauw gebruiken,
stomen of roerbakken.
Verder peulvruchten als bruine en witte bonen,
kapucijners, erwten, linzen.
Kruiden: basilicum, peterselie, rozemarijn, salie
enzovoort. Geen zout!
Wissel aardappels af met zilvervliesrijst en
volkorenpastaproducten. Matig gebruiken.
Geen varkensvlees, rundvlees met mate, hetzelfde
geldt voor kip, gevogelte en wild.
Eet twee keer per week vis, zoals haring, makreel,
zalm en sardientjes. Als mensen geen vis lusten,
adviseert Baan om visoliepillen slikken. Die bevatten
ook de belangrijke omega 3-vetzuren. Daarnaast bevat
vette vis veel vitamine D: één haring is goed voor 800
Internationale Eenheden (20 microgram) vitamine D, zalm
bevat zo’n 450 IE vitamine D (11 microgram). In
visoliecapsules zit geen vitamine D.
Bakken en braden kan volgens Baan het beste in
olijfolie, eventueel met wat roomboter. Bij roerbakken
blijven de meeste voedingsstoffen behouden. In dressings
ook ruim olijfolie (extra vierge) gebruiken.
Tussendoortjes
Weersta de verleiding en gebruik geen koekjes, snoep,
chips en snacks. Eet in plaats daarvan fruit, wortelen,
komkommer, radijs, gedroogde vruchten zoals abrikozen en
pruimen.
Fruit en bessen: sinaasappel, appel, citroen,
grapefruit, kiwi, ananas, aardbeien, bramen, frambozen,
bosbessen.
Noten: wal-, hazel-, amandel-, paranoten,
studentenhaver. Geen pinda’s.
Dranken
Zo veel mogelijk water en thee (groene thee,
rooibos), vruchtensappen, liefst zo puur mogelijk.
Koffie met mate, eventueel één glas rode wijn per dag.
Beslist géén frisdranken.
Aanbevolen vitaminen
Huisarts Baan en orthomoleculair apotheker Schuitemaker
adviseren naast gezonde voeding een goed gebalanceerd
multivitaminepreparaat. Zo’n multi bevat in ieder geval
foliumzuur, selenium, ijzer en zink; daarnaast extra
vitamine C en D3.
Wat de hoogte van de doseringen betreft, zitten Baan
en Schuitemaker niet op dezelfde golflengte. Baan is in
de eerste plaats huisarts, echter met een open oog voor
waardevolle complementaire behandelmethoden en voor wat
haalbaar is voor patiënten.
Schuitemaker volgt de gangbare orthomoleculaire
benadering, met soms hoge doseringen. „Als ik griep zou
krijgen, zou ik kiezen voor behandeling door een
orthomoleculair arts en toediening van zeer hoge doses
vitamine C, tot wel 20 gram verdeeld over de dag. De
hoeveelheid die mensen kunnen verdragen, hangt af van de
darm. Als je diarree krijgt, heb je de grens bereikt. We
noemen dat de darmtolerantie. Een andere optie is
toediening van vitamine C per infuus.”
Ook wat betreft vitamine D zit Schuitemaker hoger in
de boom dan Baan. Voorafgaand aan griep adviseert hij
2000 Internationale Eenheden (50 microgram) per dag.
Baan houdt het op 800 IE (20 microgram). Schuitemaker:
„De eerste 800 Internationale Eenheden (IE) zijn wel het
belangrijkst, maar tot 2000 IE is het veilig. Vroeger
kregen de kinderen dagelijks een lepel levertraan om de
weerstand te verhogen. Zo’n lepel bevatte 1600 IE
vitamine D, 40 microgram.” Tijdens griep kan de dosering
in de optiek van Schuitemaker worden verhoogd aan de
hand van bepaling van de bloedwaarden van vitamine D.
Vitamine C-tabletten van 500 en 1000 milligram (1
gram) zijn in alle drogisterijen te koop. Vitamine D3 is
wat lastiger, omdat de gangbare producten laag zijn
gedoseerd. Het middel Devaron vormt daarop een gunstige
uitzondering. Het is per flesje van negentig tabletten
te koop bij apotheken en bevat 400 IE D3 per tablet.
Voorafgaand aan griep
Kinderen en volwassenen:
– Vitamine C 500-1000 milligram (0,5-1 gram) per dag.
– Vitamine D3 800 Internationale Eenheden (IE) per
dag; 40 IE is gelijk aan 1 microgram.
Tijdens griep
Kinderen en volwassenen:
– Vitamine C 1000-3000 milligram (1-3 gram) per dag.
– Vitamine D3 800 IE per dag.
–Zink 20-30 milligram per dag.
Meer info over vitamine D
Extract vlierbes remt griepvirus
Extract van de vlierbes (Sambucus nigra) kan
griepvirussen aanpakken. Diverse onderzoeken die de
afgelopen vijftien jaar naar het middel zijn
uitgevoerd, laten opmerkelijke resultaten zien.
|
|
Vlierbesextract als natuurlijk middel
tegen infectieziekten heeft oude
papieren. De indianen waren al op de
hoogte van de geneeskrachtige
eigenschappen van de paarse bessen.
In 1970 begint de Joodse apotheker en
viroloog dr. Madeleine Mumcuoglu, in die
tijd werkzaam bij het Louis Pasteur
instituut in Parijs, met de vlierbes te
experimenteren. Ze doet onderzoek naar
de meest werkzame stof en noemt deze
antivirin.
|
Later emigreert Mumcuoglu naar Israël, waar
zij in het Hadassahziekenhuis in Jeruzalem
gedurende tien jaar verder onderzoek doet naar
de vlierbes in samenwerking met de afdeling
virologie van de Hebrew University School of
Medicine.
Ze ontwikkelt een methode om antivirin in het
vlierbesextract te behouden en patenteert haar
vinding. Dat resulteert in 1992 in een
voedingssupplement met de naam Sambucol.
Kibboetsniks
In de winter van 1992-1993 test zij het
plantaardige extract met instemming van de
Israëlische gezondheidsautoriteiten bij
kibboetsniks met griep. Mumcuoglu kan de
volgende resultaten noteren: bij 20 procent van
de patiënten zijn de koorts, spierpijn en de
hoest na 24 uur afgenomen. Op de tweede dag
voelt 73 procent zich beter en op de derde dag
93 procent. In de onbehandelde groep voelt 16
procent zich na twee dagen beter, de overigen
doen er een week over om weer op te knappen.
Enkele jaren later volgt een Noorse studie
waarbij behandelaars noch patiënten weten wie
het vlierbesextract dan wel een nepdrank krijgt.
De resultaten zijn positief: in de Sambucolgroep
verdwijnen de griepsymptomen vier dagen sneller
dan in de onbehandelde groep.
Mumcuoglu start een eigen farmaceutisch
bedrijf, Razei Bar. Onlangs is dit verkocht aan
PharmaCare-Europe/Australië. Tegelijk is de
fabricage van Sambucol verplaatst van Israël
naar Frankrijk.
Afweersysteem
In 2002 blijkt uit Israëlisch onderzoek van
het laboratorium voor tumorimmunologie van het
Hadassahziekenhuis dat Sambucol meetbare invloed
heeft op cytokinen, boodschapperstoffen van het
menselijke afweersysteem die ontstekingsreacties
stimuleren of remmen. Zo leidt vlierbesextract
tot een sterke stijging van de productie van
vijf typen cytokinen: interleukine 1 bèta, de
interleukines 6 en 8, de tumornecrosisfactor (TNF-alfa)
en interleukine 10. De eerste vier stimuleren
een ontstekingsreactie, de laatste remt dat
proces juist af.
Daarnaast heeft Sambucol effect op het
griepvirus zelf. De stof antivirin bindt zich
aan het oppervlakte-eiwit hemagglutinine aan de
buitenkant van het virus. Daardoor kan de
ziekteverwekker lichaamscellen niet meer
binnendringen en kan hij zich in de cel ook niet
vermenigvuldigen.
Werkt Sambucol in op het oppervlakte-eiwit
hemagglutinine, de virusremmer Tamiflu bindt
zich aan een tweede oppervlakte-eiwit van het
griepvirus, neuraminidase. Tamiflu remt hiermee
niet alleen verspreiding van nieuw gemaakte
virusdeeltjes naar omliggende cellen, maar
verkleint ook het besmettingsrisico van andere
mensen.
Mumcuoglu laat begin 2006 in Londen tijdens
een persconferentie dan ook weten dat de
combinatie van Sambucol met Tamiflu wel eens
heel effectief zou kunnen zijn.
Tijdens die bijeenkomst worden resultaten
gepresenteerd van een Britse studie waaruit
blijkt dat het vlierbesextraxt niet alleen
effectief is tegen influenzavirussen van het
type A en B, maar ook tegen het agressieve
vogelgriepvirus H5N1.
„Gezien de gevonden effectiviteit tegen
griepvirussen van het type A ligt het voor de
hand dat Sambucol ook werkzaam is tegen het
Mexicaanse griepvirus, influenza A H1N1”, aldus
apotheker Philip Kielman. Hij is werkzaam bij TS
Products in Harderwijk, het bedrijf dat het
vlierbesextract in Nederland distribueert.
Onderzoek naar de werkzaamheid van Sambucol
tegen het Mexicaanse griepvirus is momenteel
gaande, mede in het kader van een Europese
registratieprocedure als ”traditional herbal
medicine”. De uitkomsten van dit onderzoek zijn
volgens Kielman niet op korte termijn te
verwachten. „Helaas, want Sambucol is nu een
voedingssupplement. We mogen er op de bijsluiter
momenteel daarom alleen over vermelden dat het
middel het afweersysteem ondersteunt. Als het
eenmaal is geregistreerd, kun je de claim eraan
hangen dat Sambucol antivirale activiteit
heeft.”
Ondanks het vooralsnog ontbreken van deze
claim weten mensen het natuurlijke
antigriepmiddel toch te vinden, merkt Kielman.
„Onze omzet ligt deze zomerweken drie keer hoger
dan normaal.”
Er zijn diverse varianten van Sambucol,
waaronder zuig- en bruistabletten en een
vloeibaar extract. „De vloeibare vorm –Sambucol
Original– is met name bedoeld ter preventie en
behandeling van griep. Met Original hebben we
ook de studies uitgevoerd”, aldus Kielman. De
andere varianten zijn samengesteld uit lagere
concentraties vlierbessenextract en zijn vooral
vervaardigd met het oog op algemene
weerstandsverhoging. Ze bevatten ook andere
stoffen, waaronder vitamine C, zink en Echinacea
purpurea, extract van de rode zonnehoed.
Een fles Original bevat 120 milliliter, de
maximale dagdosis bij griep is vier keer per dag
10 milliliter voor volwassenen en kinderen vanaf
12 jaar. Dat is per persoon voldoende voor drie
griepdagen. Voor kinderen jonger dan 12 jaar is
de maximale dosering bij griep 3 keer vijf
milliliter.
Sambucol is volgens de apotheker een
gestandaardiseerd product, in tegenstelling tot
bijvoorbeeld vlierbessenthee. Kielman: „De
werkzame verbindingen in thee gaan voor een
belangrijk deel verloren bij verhitting, al
blijft er natuurlijk wel iets van over. Om die
reden is Sambucol een veel betere optie, ook
omdat het een geconcentreerd extract is.”
Sambucol wordt in Nederland gedistribueerd
door TS Products in Harderwijk en is op
bestelling leverbaar via drogist, apotheek en
(met korting) via internet-apotheek
derooderoos.nl (lidmaatschap Nederlandse
Patiënten Vereniging of Moermanvereniging
noodzakelijk). De bestelling kan enige dagen op
zich laten wachten, dus het is van belang het
middel in huis te hebben voordat de griep zich
aandient.
Terug naar gezondheid